De sleutel tot duurzame onderwijskwaliteit
onderwijskwaliteit valt of staat met het systeem waarin de schoolleider moet functioneren
De kwaliteit van onderwijs manifesteert zich in de klas, maar wordt in belangrijke mate bepaald door de wijze waarop scholen worden geleid en aangestuurd. Onderzoek laat zien dat leiderschap weliswaar vooral indirect invloed heeft op leeropbrengsten. Namelijk via de kwaliteit van leraren en de professionele cultuur waarin zij werken (Kenneth Leithwood et al., 2020). Echter de samenhang tussen bestuur en schoolleiding is daarin wel van doorslaggevend belang.
Twee niveaus, één opdracht
Beide opereren zij in elkaars verlengde, maar met een duidelijk onderscheid in hun verantwoordelijkheid.
De bestuurder opereert op stelselniveau en beïnvloedt de onderwijskwaliteit via het creëren van condities: richting, samenhang en focus. Effectieve organisaties kenmerken zich door een beperkt aantal heldere prioriteiten en sterke inhoudelijke coherentie (Michael Fullan, 2016).
De schoolleider is primair verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijsproces. Onderwijskundig leiderschap, gericht op leren, instructie en feedback, blijkt de meest effectieve vorm van leiderschap als het gaat om invloed op de leeropbrengsten. (Viviane Robinson et al., 2008).
Bestuurder en schoolleider in samenhang
Dit overzicht maakt duidelijk dat effectief leiderschap vraagt om rolzuiverheid én onderlinge afstemming.
Veelvoorkomende knelpunten
In de praktijk ontstaan er vaak knelpunten wanneer deze rolverdeling onvoldoende scherp is. Een te grote afstand van het bestuur tot de onderwijskundige inhoud leidt tot fragmentatie en uiteenlopende kwaliteitsniveaus tussen scholen. Tegelijkertijd kan overmatige bemoeienis met de uitvoeringspraktijk het leiderschap van schoolleiders ondermijnen. Onderzoek naar systeemleiderschap benadrukt het belang van inhoudelijke coherentie: een consistente lijn van bestuur tot klas, waarbij verantwoordelijkheden helder zijn belegd (Michael Fullan, 2016).
De gezamenlijke opgave
Duurzame verbetering van onderwijskwaliteit vraagt dus om versterking van beide niveaus in samenhang. De bestuurder is verantwoordelijk voor het realiseren van een effectief systeem: duidelijke kaders, focus en samenhang. De schoolleider is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs in de dagelijkse praktijk.
Zeven kerngebieden
Deze rol zuivere onderlinge afstemming is te ordenen in zeven kerngebieden.
| Kerngebied | Bestuurder (stichtingsniveau) | Schoolleider (schoolniveau) |
| 1. Onderwijskundige koers | Formuleert en bewaakt een scherpe, gedeelde koers voor alle scholen | Vertaalt deze koers naar concreet leraargedrag en leskwaliteit |
| 2. Kwaliteit van professionals | Selecteert, ontwikkelt en beoordeelt schoolleiders | Ontwikkelt leraren via coaching, observaties en feedback |
| 3. Kwaliteitszorg | Ontwerpt en borgt een samenhangend systeem van kwaliteitszorg | Stuurt cyclisch op leskwaliteit (observeren → analyseren → bijstellen) |
| 4. HR en personeelsbeleid | Voert strategisch HR-beleid gericht op kwaliteit en continuïteit | Stuurt op teamontwikkeling en effectieve personeelsinzet |
| 5. Samenwerking | Stimuleert samenwerking en kennisdeling tussen scholen | Bouwt een professionele leergemeenschap binnen het team |
| 6. Cultuur en klimaat | Bevordert een professionele organisatiecultuur | Creëert een veilige, lerende teamcultuur |
| 7. Focus en prioritering | Bewaakt focus en voorkomt versnippering | Richt zich op interventies met het grootste effect op leren |
De kwaliteit van het bestuur zie je dus terug in de kwaliteit en consistentie van schoolleiders. Die van schoolleiders in de kwaliteit van het onderwijs. Duurzame onderwijskwaliteit ontstaat waar deze lijn doorloopt in een samenhangend en doelgericht onderwijsproces, herkenbaar van bestuur tot in de klas. Met name binnen de eerste drie domeinen kan Triqs Educatief het verschil maken.
Triqs Educatief
Precies die lijn heeft Triqs Educatief vertaald naar evidence-based kijkwijzers voor lesgevend gedrag, waarmee onderwijskwaliteit ontwikkelingsgericht, observeerbaar en bespreekbaar wordt gemaakt. De observatie-items zijn stevig verankerd in onderwijsonderzoek, de wet BIO en de bekwaamheidseisen voor onderwijspersoneel. Door scherp te focussen op de kwaliteit van het pedagogisch-didactisch handelen en het klassenmanagement, wordt elke school in staat gesteld om gericht te werken aan, en te groeien richting, excelleren op OP3 binnen het inspectiekader.
Benieuwd naar onze aanpak? Neem vrijblijvend contact met ons op door onze contactpagina te gebruiken om een bericht te sturen: https://www.triqseducatief.nl/contact/ of te bellen naar 038 – 466 1570.
Literatuurlijst
Kenneth Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5–22. https://doi.org/10.1080/13632434.2019.1596077
Kenneth Leithwood, K. (2012). The Ontario Leadership Framework 2012: With a discussion of the research foundations. Ontario Institute for Education Leadership.
Michael Fullan, M. (2014). The principal: Three keys to maximizing impact. Jossey-Bass.
Michael Fullan, M. (2016). The new meaning of educational change (5th ed.). Teachers College Press.
OECD. (2016). School leadership for learning: Insights from TALIS 2013. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264258341-en
OECD. (2020). School leadership for learning: Insights from TALIS 2018. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264301603-en
OECD. (2019). Education policy outlook 2019: Working together to help students achieve their potential. OECD Publishing.
Viviane Robinson, V. M. J., Lloyd, C. A., & Rowe, K. J. (2008). The impact of leadership on student outcomes: An analysis of the differential effects of leadership types. Educational Administration Quarterly, 44(5), 635–674. https://doi.org/10.1177/0013161X08321509
Helen Timperley, H. (2011). Realizing the power of professional learning. Open University Press.
Carl Hendrick, C. (2023). Responsive teaching: Principles for instructional agility. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000397538
